Pastel resmin camında imza varsa: çerçeve değişmeden önce
Cam üzerindeki yazı ile pastel yüzeyinin farklı korunma ihtiyaçları olabilir. Eseri açmadan önce kaydedilecek bilgiler ve uzmana sorulacak sorular.
Bir pastel resmi yeniden çerçeveletirken korunacak şey yalnız kâğıt olmayabilir. Ön camın üzerinde bir imza, tarih veya ithaf bulunuyorsa, “camı temizleyip değiştirelim” cümlesi ikinci bir koruma kararını da içerir. Önce resim yüzeyini, cam üzerindeki yazıyı ve çerçevenin durumunu ayrı kaydedin.
Buradaki amaç evde cam sökmek veya pastel temizlemek değildir. Özellikle camı gevşemiş, kırılmış ya da yüzeyinde dökülme görülen bir eserde, nesneyi hareket ettirmeden önce kâğıt eser konservatöründen değerlendirme isteyin.
Bu yazıda
Camdaki yazı neden ayrıca belirtilmeli?
Canadian Conservation Institute (CCI), kâğıt eserlerin korunmasında mümkünse özgün çerçeve ve camın tutulmasını önerir; bunlar tarihsel bilgi taşıyabilir. Bu yaklaşım, her eski camın mutlaka yeniden kullanılacağı anlamına gelmez. Önce hangi bilginin üzerinde bulunduğunu görünür kılmak gerekir. CCI’nin kâğıt eser rehberi çerçeveleme ile tarihsel kanıtın korunmasını birlikte ele alır.
Örneğin cam üzerinde “2009” görülmesi, resmin o yıl yapıldığını tek başına göstermez. Yazının kimin tarafından ve ne zaman eklendiği biliniyorsa bu bilgiyi kaynağıyla not edin; bilinmiyorsa boşluğu tahminle doldurmayın. Bir imzanın bulunduğu yeri kaydetmek de imzayı doğrulamakla aynı işlem değildir.
Camın üzerindeki yazıyı başka bir cama kopyalamak veya yeniden çizmek, eski yazıyı korumanın kendiliğinden eşdeğeri sayılmamalıdır. Böyle bir öneriyi uygulanmadan önce konservatörle konuşun; mevcut yazının temizlenmemesi ve atılmaması gerektiğini ilk görüşmede açıkça belirtin.
Pastelde “toz” her zaman kir değildir
Türkiye Yazma Eserler Kurumu’nun pastel boyalar hakkındaki teknik notu, yumuşak pastellerin daha az bağlayıcı ve daha fazla pigment içerdiğini, bu nedenle kolay bulaşabildiğini açıklar. Yüzeyde ya da camın iç tarafında görülen tanecikleri incelemeden temizlik artığı saymayın.
CCI de yumuşak pastel gibi kolay dağılabilen malzemelere temasın kayıp, aşınma ve bulaşmaya yol açabileceğini; uygun olmayan çerçeveleme ile statik elektriğin zarar verebildiğini belirtir. Camı, yüzeyi veya tanecikleri bezle, fırçayla ya da üfleyerek “denemek”, burada önerilen bir kontrol yöntemi değildir.
Malzemenin gerçekten kuru pastel olup olmadığı da önemlidir. “Pastel tonlarda” yazan bir baskı açıklaması, eserin pastel boya ile yapıldığını söylemez. Tekniği bilmiyorsanız, uzmanınıza “pastel olduğu söyleniyor; doğrulanmadı” şeklinde aktarın.
Koruma kabı seçimi de esere bağlıdır
CCI’nin temel kâğıt eser bakımı rehberi, kolay dökülen pastel veya kömürlü yüzeyler için plastik dosya, kılıf ya da koruyucu ara yaprak kullanılmaması gerektiğini anlatır; statik yük pigmenti yüzeyden çekebilir. “Şimdilik şeffaf bir dosyaya koyayım” düşüncesini otomatik bir güvenlik önlemi saymayın.
Aynı kurumun ayrıntılı rehberi, hassas yüzeyler için antistatik ön koruma ve uygun paspartu ya da ara parça gibi uzman çerçeveleme önlemlerini ele alır. Buradan “her plastik kötüdür” veya “her müze camı bu eser için uygundur” sonucu çıkmaz. Malzeme seçimini eserin tekniği ve durumuyla birlikte değerlendirmek gerekir.
İlk görüşme için kısa eser notu
Aşağıdaki başlıkları, eseri açmadan bildiğiniz kadarıyla doldurun:
- Teknik: bilinen malzeme ve bu bilginin kaynağı; bilinmiyorsa açıkça belirtin
- Camdaki yazı: görülen metin, bulunduğu yer ve bilinen eklenme öyküsü
- Görülen sorun: gevşek cam, çatlak, iç yüzeyde tanecik veya başka bir gözlem; teşhis eklemeyin
- Önceki işlemler: bilinen çerçeve değişimi, bant, temizlik veya sabitleyici uygulaması
- Korunmasını özellikle istediğiniz parçalar: camdaki yazı, eski çerçeve, etiket veya arka karton
- İlk soru: yerinde inceleme gerekir mi; gerekiyorsa güvenli taşıma nasıl planlanmalı?
Güvenli konumundan görülebilen genel görünüm ve yazı fotoğrafları görüşmeyi kolaylaştırabilir. Daha iyi fotoğraf için camı kaldırmayın veya eseri ters çevirmeyin. Temizlik ve onarım kararını inceleme sonrasına bırakın.
Eski bir yazının hangi olayı anlattığını araştırırken tarih ile nesnenin yaşını ayırmak için cep saati tarih araştırması rehberindeki örnekten de yararlanabilirsiniz.